Kelâmbaz

Bir Münevver Gencin Üç Parçası

 

Bizi irşad eden ne?

Bir münevver, aydın, ziyalı bir kimsenin, elinin altında sürekli bulunması gereken kitaplar vardır. Yeni tabirle başvuru eseri deniliyor. Arama motorlarının her iş için müracaat kaynağı olduğu zamanımızda bilgiye ulaşmak fevkalade hızlandı. Ancak bu nisbette münevver, mütefekkir, entelektüel insan sayısı artmaktan ziyade azalır oldu. Bu vasıtalar, bilhassa bilgi kirliliğinin daha da artmasını ve istişare kültürünün zayıflamasını hızlandırdı. Artık insanların akıl hocaları, mürşidleri insanlar ve kitaplar değil maalesef…

Bunlara rağmen cemiyetimizde yine de münevver kimseler yetişiyor. Hususen gençlik döneminde kendini geliştiren, inkişaf ettiren kimseleri çevremizde az da olsa görerek seviniyoruz. Peki bunun sayısının artması için gençlerimizin nelerden istifade etmesi gerekiyor?

Fikri kalibresi yüksek, münevver bir insanda olmazsa olmaz üç şey nedir?

İstikrarlı bir şekilde ilmen kendini yetiştirmek isteyenler ne yapmalıdır?

Elimizin altında sürekli bulunması gereken, ayrılmaz parçalarımız neler olmalıdır?

El-cevab: Lugat/sözlük, ansiklopedi ve atlas

Entelektüel kimdir?

Bütün dünyada entelektüel, münevver, mütefekkir insan denince ilk akla gelen hususiyet, kelime haznesinin fevkalade yüksek oluşudur. Bir mefhumun, bir eşyanın birden fazla ismini, çeşidini, farklı lisanlardaki karşılıklarını bilen kimselere, entelektüel denir.

Dolayısıyla bir münevverin kütüphanesinin en işlek, en fazla kullanılan rafı, lugatlarının bulunduğudur. Zaten bir tanesi daima masa üstündedir. Burada evvela kendi lisanının en esaslı bir kaç lugatı, bildiği/öğrendiği/öğreneceği farklı lisanlara dair lugatlar, ilgilendiği ilmi sahalara dair terim/mefhum lugatları bulunur.

İslam ilim tarihine baktığımızda bilhassa sosyal, nakli ilimlerin baş köşesinde kamusları ve tabakat kitaplarını görürüz. Dünya tarihinin ilk ansiklopedileri bunlardır. Avrupa’da aydınlanmanın, terakkinin temelinde ansiklopedistlerin olduğu görülür. Münevver bir kimse hele de internet aleminin kirine, pasına bulaşmak istemiyorsa, yapacağı şey kaliteli bir ansiklopediyi her daim el altında bulundurmasıdır.

Kimin yazdığı belli olmayan web ansiklopedileri; belki ehemmiyetsiz, gayri ciddi bilgiler için müracaat kaynağı olabilir. Yine magazin kabilinden farklı görüşlere, lüzumsuz detaylara bakmak için kullanılabilir. Veyahut günlük, geçici şeyler için… Ancak katiyen bir mesele öğrenmek ve anlamak için kullanılmamalıdır. En azından buradaki bilgilere göre âmal-i fikretmek hiç akıl kârı değildir.

Alfabetik, kronolojik veya mevzularına göre tanzim edilmiş ansiklopedileri sürekli yakınımızda bulundurmalıyız. Dijital versiyonları varsa keza öyle. En azından oradan istifade ettikten sonra internetteki başka yerlere müracaat etmek icabeder.

Coğrafya bilgisi

Bu iki bilgi kaynağına ilaveten bir de atlas tamamlayıcı materyaldir. Detaylı bir atlas, güzel bir harita ile beraber öğrenilen bilgiler, coğrafi olarak zihne kazınır ve kalıcılığı daha kuvvetli, müşahhas hale gelir. Okunan bir romanda, seyredilen bir filmde, yerlerin coğrafi mevkiine bakmak çok faydalı bir öğrenme metodudur. Aksi halde öylesine seyredilmiş, okunmuş olunur. Bu umumi kültürü de arttırmaya faydalı olur. Atlas takviyesi alan kimselerde umumiyetle oraları gezme isteği hasıl olur. Okunan, seyredilen, atlasdan mevkisi öğrenilen yerler bir de gezilirse; zihinde müdhiş bir aydınlanma, dünyaya bakış ve düşünüşte ufkun açılması gibi şeyler cereyan eder. Eski tabirle aliyyül âlâ olur.

Atlas sayesinde bilgilerin birbirleriyle coğrafi irtibatları kurulmasıyla hem kalıcılığı hem de tefekkürün derinliği artacaktır. Tabi bu atlas da tercihen kağıda basılı olmalıdır. Dijital uygulamalar da faydalıdır. Ancak dijitalin dikkat dağıtıcılığı şahsen benim çekindiğim, sevmediğim bir şey…

Hülasa bir insanın elinin altında sürekli bulunması gereken bu üç şey, onun parçası haline gelirse ilmen, fikren kısa zamanda çok yol kat’edecektir.

1 comment

  • Münevver namzedi gençler için çok faydalı tavsiyeler vermişsiniz. Bu güzel yazı için çok teşekkür ederiz.

    Peki lugat, ansiklopedi ve atlas olarak bir tavsiyeniz var mı? Özellikle lugat konusundaki tavsiyenizi merak ediyorum.

    Hürmetlerimle